Định hướng Nghề Nghiệp: Hãy Trải Nghiệm Nhiều Sự Lựa Chọn

Mỗi người có trung bình 80,000 giờ để làm việc và đóng góp cho xã hội qua sự nghiệp của mình. Tuy vậy, rất nhiều người chúng ta hoang mang khi đứng giữa những sự lựa chọn sự nghiệp. Trong bài viết này, mình muốn chia sẻ một số bài học dựa trên trải nghiệm của bản thân để lựa chọn sự nghiệp phù hợp. 

Mình sẽ bắt đầu từ một lý thuyết đơn giản, giả sử chúng ta đồng ý rằng cuộc sống là một hành trình đưa ra những sự lựa chọn. Cuộc sống chúng ta đang sống, công việc chúng ta đang có là kết quả của một chuỗi những quyết định chúng ta đưa ra đến thời điểm hiện tại. Những sự lựa chọn khác nhau sẽ đưa ra những kết quả khác nhau.

Trong vật lý học có khái niệm về vật lý lượng tử (quantum physics). Các nhà vật lý lý thuyết và lượng tử tin rằng, chúng ta đang sống trong một nhánh của đa vũ trụ phức tạp – nghĩa là có vô số vũ trụ (realities/universes) đang tồn tại song song và có những phiên bản khác của mỗi chúng ta có thể đưa ra các quyết định khác nhau trong các thế giới khác nhau đó. Ví dụ, trong một vũ trụ (Universe 1), chúng ta sống vui vẻ, hạnh phúc nhưng ở trong một thế giới khác (Universe 2), vì chúng ta đưa ra những quyết định khác dẫn đến việc cuộc sống, công việc của chúng ta không được như mong muốn.

Ở mỗi thế giới, phần nào đó trong chúng ta sẽ luôn thắc mắc liệu cuộc sống của mình sẽ thế nào nếu mình không bỏ qua những con đường không được lựa chọn (what would have been the case), những lựa chọn mà ở một thế giới song song nào đó có thế chúng ta đã chọn. Nếu chúng ta chấp nhận khái niệm về vũ trụ song song tồn tại, chúng ta cũng có thể “luân chuyển” sống từ một thế giới này sang một thế giới khác. Điều này hoàn toàn có thể áp dụng khi nói đến sự lựa chọn nghề nghiệp, nghĩa là thử sức ở nhiều công việc trong những lĩnh vực khác nhau, hoặc thử sức ở nhiều vị trí công việc trong cùng một lĩnh vực – ví dụ Finance là một mảng khá rộng, bạn có thể luân chuyển công việc dựa trên năng lực và kinh nghiệm như Kiểm soát tài chính, quản trị rủi ro, hoặc kế toán. Hãy trải nghiệm những sự lựa chọn chúng ta đã cân nhắc (đã được shortlist), và đánh giá những sự lựa chọn đó đến khi chúng ta tìm ra được công việc mình thực sự yêu thích và có khả năng làm tốt. 

Rất nhiều người trong chúng ta có những dấu hỏi hoang mang khi phải đưa ra quyết định lựa chọn sự nghiệp. Nhiều người tin rằng con đường sự nghiệp là mãi mãi, giống như một đường hầm tối dài phải đi hết trong 40 năm. Bạn chọn một đường hầm cho mình và một khi đi vào, sẽ chẳng có lối thoát. Sự thật là, sự nghiệp của chúng ta không giống việc đi trong một con đường hầm dài không lối thoát. Chúng ta luôn có thể rẽ ngang ở một lối rẽ nào đó. Lý do là bởi, nghiên cứu [1]  chỉ ra rằng, rất khó để biết trước được hiệu suất làm việc hoặc tiên liệu việc chúng ta có hạnh phúc với công việc mình lựa chọn hay không . Bạn có thể đọc sách, có thể học kinh nghiêm từ những người đi trước, làm những bài kiểm tra về dự đoán năng lực, nhưng không có gì là chắc chắn nếu bạn không thử trải nghiệm. Vậy nên, hãy đi và trải nghiệm tất cả những lựa chọn mà chúng ta luôn cân nhắc. Điều này càng quan trọng hơn khi bạn ở giai đoạn đầu của sự nghiệp và chưa có định hướng cụ thể vì việc thử sức ở nhiều lĩnh vực sẽ giúp bạn tránh được một sai lầm, đó là cân nhắc quá ít sự lựa chọn

Một số bước các bạn có thể cân nhắc khi phải đưa ra quyết định lựa chọn sự nghiệp:

  1. Tạo danh sách những công việc tiềm năng

Thông qua việc học các môn tại trường lớp, chúng ta hãy chú ý xem bản thân thích học môn gì, cũng như học tốt ở lĩnh vực nào để có định hướng tìm việc phù hợp với khả năng và đam mê. Ví dụ, bạn là một người có thể học tốt môn tin học và coding, bạn có thể định hướng trở thành software developer. Việc mình có thể làm tốt ở lĩnh vực nào, hay là có năng khiếu trong lĩnh vực nào đó cũng đem lại những lợi thế rất lớn. Bởi nó là con đường hai chiều, sẽ rất khó tìm được cảm giác thỏa mãn trọn vẹn khi bản thân không thể làm tốt được một việc gì đó, nhưng nếu chúng ta  làm việc mình có thể làm tốt mà không phải tốn quá nhiều công sức thì sẽ luôn cảm thấy vui vẻ, đồng nghiệp sẽ coi trọng chúng ta hơn vì họ nhìn ra giá trị chúng ta đem lại. 

Thêm vào đó, hãy nghe và cân nhắc lời khuyên từ bạn bè, đồng nghiệp, gia đình bởi họ có thể nhìn ra được những thế mạnh mà bản thân chúng ta nhiều khi không nhận ra. 

Việc có những kết nối trong lĩnh vực bạn quan tâm cũng sẽ rất hữu ích. Điều này làm quá trình xin việc dễ dàng hơn thông qua sự giới thiệu/đảm bảo của người trong ngành.

Một điểm rất quan trọng khi quyết định lựa chọn sự nghiệp là cần xác định những giá trị cốt lõi mà bản thân theo đuổi. Khi lựa chọn nơi làm việc, chúng ta cũng thường cân nhắc những giá trị cốt lõi của doanh nghiệp có phù hợp với giá trị bản thân tin tưởng hay không. Ví dụ, nếu quyền trẻ em là một trong những vấn đề bạn quan tâm, có lẽ bạn sẽ không muốn làm việc cho một tổ chức hay trong lĩnh vực mà sử dụng và bóc lột lao động trẻ em. Sự phù hợp về giá trị cốt lõi là sợi dây kết nối chúng ta và công việc/công ty, tạo nên động lực để làm việc và cống hiến.

  1. Đánh giá những lựa chọn (Rank your options)

Chúng ta có thể đánh giá những sự lựa chọn trên những tiêu chí bản thân thấy quan trọng, thang điểm có thể sử dụng likert scale ( ví dụ theo thang điểm 1- 10). Một số tiêu chí để cân nhắc bao gồm:

  • Công việc đó có đem lại sự hứng thú và năng lượng cho chúng ta không?
  • Bạn có làm tốt công việc đó không mà không phải bỏ ra quá nhiều công sức hoặc áp lực không? Bạn có thể nhận biết điều này thông qua feedback của đồng nghiệp, và tự hỏi bản thân những kỹ năng nào bạn thấy có thể đạt được một cách dễ dàng và đến một cách tự nhiên. 
  • Đây có phải là công việc có tác động xã hội tích cực không? 
  • Bạn có được trả lương xứng đáng với những đóng góp của bản thân?
  • Những tiêu chí khác quan trọng với bạn

Bạn có thể tham khảo bài viết chi tiết về những tiêu chí lựa chọn công việc của mình trên Medium: 

  1. Sự không chắc chắn/tính bất định của các lựa chọn đó khiến bạn lo lắng

Dựa trên những tiêu chí bạn đưa ra ở bước 2, hãy viết ra những điều bạn còn do dự và những yếu tố có thể thay đổi sự đánh giá của bạn. Ví dụ, khi cân nhắc giữa hai sự lựa chọn: một công việc trong lĩnh vực phát triển, duy trì bền vững môi trường và một công việc trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, trong tương lai gần công việc nào sẽ có tác động xã hội lớn hơn, nhận được nhiều nguồn vốn đầu tư hơn và giúp bạn duy trì được mức lương tốt. 

  1. Tìm hiểu thông tin trên mạng và tham khảo người có kinh nghiệm

Sau khi bản thân tự đánh giá những sự lựa chọn và có được một danh sách ngắn hơn những công việc mình muốn theo đuổi, hãy hỏi ý kiến từ những người bạn có kết nối trong các lĩnh vực công việc đó để có thể hiểu rõ hơn và đưa ra quyết định. Ví dụ, nếu bạn không chắc về việc mình có thích là Data Scientist không, hãy tham khảo trên mạng, kết nối và trò chuyện với người làm trong lĩnh vực này để hiểu rõ hơn tính chất công việc. Nếu bạn có thể đưa ra quyết định ngay sau bước này, bạn là người rất may mắn.

Nhiều người rơi vào trường hợp đắn đo giữa một số sự lựa chọn, vì các sự lựa chọn đều tiềm năng đối với họ. Đây là thời điểm bạn cần trải nghiệm mỗi sự lựa chọn trước khi đưa ra quyết định cuối cùng. 

Tony Blair từng chơi cho một ban nhạc khi còn học ở Oxford và dành một năm ở London tìm kiếm con đường trở thành ngôi sao nhạc Rock trước khi là một chính trị gia. Vera Wang từng là nghệ sĩ trượt băng trước khi trở thành một nhà thiết kế biểu tượng. Chris Gardner từng là salesman trước khi trở thành nhà sáng lập kiêm CEO của công ty môi giới chứng khoán Gardner Rich & Co. Steve Jobs từng nói, “The only way to do great work is to love what you do. If you haven’t found it yet, keep looking. Don’t settle. As with all matters of the heart, you’ll know when you find it.”

Tuy nhiên, việc rẽ hướng sự nghiệp cũng đòi hỏi một sự đầu tư lớn, ít nhất là về mặt thời gian. Vì thông thường để khám phá ra việc bạn yêu thích và tốt ở một lĩnh vực nào có thể mất vài năm. Vậy làm sao để khám phá với một “chi phí thấp”, chúng mình sẽ viết trong một bài viết khác. Các bạn chú ý theo dõi nhé.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: